Một ý kiến tư vấn không chỉ định hướng hành vi pháp lý cho khách hàng, mà trong nhiều trường hợp còn quyết định trực tiếp đến việc phòng ngừa hoặc phát sinh tranh chấp.
Tuy nhiên, thực tiễn cho thấy, không phải mọi hoạt động tư vấn đều đạt hiệu quả như mong muốn. Điều này đặt ra yêu cầu phải nhìn nhận lại một cách đầy đủ và hệ thống về kỹ năng tư vấn pháp lý của luật sư trong bối cảnh hiện nay.
Khách hàng khi tìm đến luật sư thường mang theo những câu chuyện mang tính chủ quan, chịu ảnh hưởng bởi tâm lý, cảm xúc hoặc cách hiểu pháp luật chưa đầy đủ. Nếu luật sư chỉ dừng lại ở việc tiếp nhận thông tin một chiều và đưa ra ý kiến ngay lập tức, rất dễ dẫn đến việc xác định sai bản chất vụ việc.
Do đó, yêu cầu đầu tiên đối với luật sư là phải sử dụng kỹ năng đặt câu hỏi một cách có hệ thống để làm rõ:
Diễn biến sự kiện theo trình tự thời gian;
Các chủ thể tham gia quan hệ pháp luật;
Chứng cứ và tài liệu liên quan;
Ý chí thực sự của các bên trong giao dịch.
Phương pháp đặt câu hỏi mang tính gợi mở của Socrates có thể được vận dụng hiệu quả trong giai đoạn này, giúp luật sư không áp đặt nhận định mà từng bước làm rõ sự thật khách quan của vụ việc.
Luật sư Nguyễn Đình Huề, luật sư Nguyễn Hữu Dũng, luật sư Lê Minh Khang và các luật sư Văn phòng luật sư Tất Thành tham gia tư vấn tại Đà Nẵng.
Một trong những sai sót phổ biến trong thực tiễn tư vấn là việc xác định chưa chính xác quan hệ pháp luật tranh chấp. Việc nhầm lẫn giữa các quan hệ như:
Hợp đồng và nghĩa vụ ngoài hợp đồng;
Cho mượn tài sản và tặng cho tài sản;
Tranh chấp thừa kế và tranh chấp quyền sử dụng đất;
có thể dẫn đến việc áp dụng sai quy định pháp luật, kéo theo hậu quả là ý kiến tư vấn thiếu tính khả thi.
Theo quy định của Bộ luật Dân sự 2015, việc xác định đúng loại quan hệ pháp luật là cơ sở để xác định quyền, nghĩa vụ của các bên cũng như các căn cứ phát sinh trách nhiệm dân sự. Vì vậy, luật sư cần đặc biệt thận trọng trong việc “chuẩn hóa” thông tin thực tế thành các cấu trúc pháp lý tương ứng.
Luật Luật sư và Quy tắc đạo đức và ứng xử nghề nghiệp luật sư Việt Nam đều đặt ra yêu cầu luật sư phải trung thực, khách quan trong hoạt động hành nghề.
Tuy nhiên, trong thực tiễn, một số luật sư có xu hướng:
Đưa ra nhận định theo hướng có lợi cho khách hàng mà không đánh giá đầy đủ rủi ro;
Hoặc “hứa hẹn kết quả” nhằm tạo niềm tin và ký kết hợp đồng dịch vụ pháp lý.
Đây là những biểu hiện tiềm ẩn rủi ro nghề nghiệp, không chỉ ảnh hưởng đến quyền lợi của khách hàng mà còn làm suy giảm uy tín của nghề luật sư.
Một tư vấn hiệu quả phải đồng thời chỉ ra:
Điểm mạnh về pháp lý của khách hàng;
Những hạn chế, bất lợi có thể gặp phải;
Các rủi ro pháp lý trong từng phương án xử lý.
Giá trị của tư vấn pháp lý không chỉ dừng lại ở việc phân tích quy định pháp luật, mà phải được thể hiện ở khả năng đưa ra giải pháp cụ thể, khả thi.
Luật sư cần:
Đề xuất phương án xử lý phù hợp với mục tiêu của khách hàng;
Dự liệu các tình huống có thể phát sinh;
Hướng dẫn khách hàng chuẩn bị tài liệu, chứng cứ cần thiết;
Xây dựng chiến lược pháp lý trong trường hợp tranh chấp xảy ra.
Một ý kiến tư vấn hiệu quả là ý kiến giúp khách hàng trả lời được câu hỏi:
“Tôi nên làm gì tiếp theo?”
Trong nhiều trường hợp, tư vấn pháp lý không phải là một hoạt động đơn lẻ, mà là quá trình liên tục gắn liền với diễn biến của vụ việc. Việc luật sư duy trì sự đồng hành với khách hàng giúp:
Kịp thời điều chỉnh phương án xử lý;
Hạn chế rủi ro phát sinh;
Tăng khả năng đạt được kết quả tối ưu.
Đây cũng là yếu tố thể hiện rõ sự khác biệt giữa tư vấn mang tính hình thức và tư vấn chuyên nghiệp.
Kết luận
Trong bối cảnh các quan hệ pháp lý ngày càng đa dạng và phức tạp, yêu cầu đối với luật sư trong hoạt động tư vấn không chỉ dừng lại ở kiến thức pháp luật, mà còn bao gồm kỹ năng phân tích, đặt câu hỏi, đánh giá rủi ro và định hướng giải pháp.
Vận dụng phương pháp tư duy của Socrates, kết hợp với việc tuân thủ nghiêm túc các quy định của Bộ luật Dân sự 2015, sẽ giúp luật sư nâng cao chất lượng tư vấn, qua đó góp phần bảo vệ tốt hơn quyền và lợi ích hợp pháp của khách hàng cũng như uy tín của nghề luật sư.
