Trước hết, cần hiểu rằng: Việc một người thừa kế không đồng ý ký văn bản phân chia di sản không đồng nghĩa với việc những người thừa kế khác mất quyền yêu cầu chia thừa kế.
Theo Điều 650, Điều 651 Bộ luật Dân sự năm 2015, trường hợp cha mẹ mất không để lại di chúc hoặc di chúc không hợp pháp thì di sản được chia theo pháp luật.
Hàng thừa kế thứ nhất bao gồm: Vợ, chồng, cha đẻ, mẹ đẻ, cha nuôi, mẹ nuôi, con đẻ, con nuôi của người chết.
Những người cùng hàng thừa kế được hưởng phần di sản bằng nhau, trừ trường hợp có căn cứ pháp luật khác.
Do đó, nếu cha mẹ mất để lại nhà đất và có nhiều người con thuộc hàng thừa kế thứ nhất thì mỗi người đều có quyền đối với phần di sản mình được hưởng.
Đặc biệt: Pháp luật không bắt buộc tất cả những người thừa kế phải đồng ý hoặc cùng ký tên thì một người thừa kế mới được quyền khởi kiện yêu cầu chia di sản.
Khi không thể thỏa thuận, người có quyền thừa kế có thể khởi kiện tại Tòa án để yêu cầu phân chia di sản theo quy định pháp luật.
Từ phải qua trái: Luật sư Nguyễn Hữu Dũng, luật sư Nguyễn Đình Huề và luật sư Lê Minh Khang tham gia bào chữa, bảo vệ quyền và lợi ích hợp pháp cho thân chủ tại Toà Phúc thẩm TAND tối cao tại Hà Nội
Đây là vấn đề nhiều người thường nhầm lẫn khi chuẩn bị hồ sơ khởi kiện.
Ví dụ thực tế:
Ông A và bà B có 4 người con là C, D, E và F. Ông A, bà B đã mất, để lại một thửa đất diện tích 300m² và một căn nhà trên đất. Nhà đất đứng tên ông A, bà B.
Sau khi cha mẹ mất, người con C quản lý, sử dụng toàn bộ nhà đất. Ba người con còn lại là D, E, F muốn chia di sản nhưng C không đồng ý, không hợp tác và không chịu ký giấy tờ.
Trong trường hợp này, có thể xác định:
Lưu ý: Việc xác định tư cách nguyên đơn, bị đơn và người có quyền lợi, nghĩa vụ liên quan phải căn cứ vào yêu cầu khởi kiện, ý kiến và quyền lợi thực tế của từng người. Không phải cứ là người con không chịu ký thì trong mọi trường hợp đều mặc nhiên là bị đơn.
Đây là nội dung quan trọng nhất. Nếu chỉ yêu cầu chung chung là chia thừa kế mà không xác định rõ các vấn đề cần giải quyết thì có thể phát sinh vướng mắc trong quá trình xét xử và thi hành án.
Tùy từng vụ việc, người khởi kiện nên xem xét đưa ra các yêu cầu sau:
Thứ nhất, yêu cầu xác định di sản thừa kế của cha mẹ.
Đề nghị Tòa án xác định nhà đất là tài sản thuộc quyền sở hữu, quyền sử dụng của cha mẹ để lại và xác định chính xác phần tài sản thuộc di sản thừa kế.
Trường hợp nhà đất là tài sản chung của cha mẹ thì cần xác định phần quyền của từng người trước khi chia thừa kế.
Ví dụ: Nhà đất là tài sản chung của vợ chồng, mỗi người có một phần quyền trong khối tài sản chung. Khi một người mất, chỉ phần tài sản thuộc quyền của người đó mới được xác định là di sản để chia thừa kế. Khi người còn lại mất, tiếp tục xác định di sản của người này.
Thứ hai, yêu cầu xác định những người được hưởng di sản và phần di sản mỗi người được hưởng.
Đề nghị Tòa án xác định đầy đủ những người thuộc hàng thừa kế, người thừa kế theo di chúc (nếu có) và tỷ lệ, phần di sản mà mỗi người được hưởng.
Tránh trường hợp bỏ sót người thừa kế dẫn đến ảnh hưởng quyền lợi của họ hoặc phát sinh tranh chấp sau khi bản án có hiệu lực.
Thứ ba, yêu cầu Tòa án phân chia nhà đất theo quy định pháp luật.
Người khởi kiện có thể đề nghị Tòa án:
Việc lựa chọn phương án phân chia cần căn cứ vào hiện trạng nhà đất, điều kiện tách thửa, giá trị tài sản và nguyện vọng của những người thừa kế.
Thứ tư, yêu cầu giải quyết việc quản lý, sử dụng nhà đất và giấy chứng nhận quyền sử dụng đất.
Nếu một người con đang quản lý, sử dụng toàn bộ nhà đất hoặc đứng tên giấy chứng nhận quyền sử dụng đất thì cần xem xét yêu cầu Tòa án giải quyết các vấn đề liên quan để bảo đảm quyền lợi của những người thừa kế khác.
Tùy trường hợp cụ thể, có thể yêu cầu xác định quyền sử dụng đất, quyền sở hữu nhà ở thuộc di sản; xử lý giấy chứng nhận đã cấp không đúng; xác định nghĩa vụ bàn giao nhà đất hoặc thực hiện thủ tục đăng ký biến động sau khi phân chia di sản.
Câu trả lời là CÓ, nhưng phải xác định nội dung và hiệu lực pháp lý của di chúc.
Có thể gặp một số tình huống:
Như vậy, không phải cứ có di chúc là không được khởi kiện. Vấn đề quan trọng là phải xác định di chúc có hợp pháp hay không và quyền lợi của từng người thừa kế được pháp luật bảo vệ như thế nào.
Để việc khởi kiện được thuận lợi, người khởi kiện nên chuẩn bị:
Trường hợp không có đầy đủ giấy tờ về nhà đất hoặc một người đang giữ bản chính giấy chứng nhận thì người khởi kiện vẫn có thể nộp đơn và đề nghị Tòa án thu thập tài liệu, chứng cứ theo quy định tố tụng.
Theo quy định về thẩm quyền giải quyết tranh chấp bất động sản tại Bộ luật Tố tụng dân sự, người khởi kiện cần xác định Tòa án có thẩm quyền nơi có nhà đất tranh chấp.
Theo quy định hiện hành sau khi được sửa đổi, bổ sung bởi Luật số 85/2025/QH15, tranh chấp thừa kế nhà đất thuộc thẩm quyền sơ thẩm của Tòa án nhân dân khu vực, trừ trường hợp thuộc thẩm quyền của Tòa án cấp tỉnh theo quy định pháp luật.
Về thời hiệu, theo Điều 623 Bộ luật Dân sự năm 2015, thời hiệu yêu cầu chia di sản là 30 năm đối với bất động sản, kể từ thời điểm mở thừa kế.
Tuy nhiên, đối với những trường hợp cha mẹ mất đã lâu, có nhiều lần chuyển dịch, quản lý, sử dụng nhà đất hoặc có người đã được cấp giấy chứng nhận thì cần xem xét kỹ nguồn gốc tài sản, thời điểm mở thừa kế và các quy định pháp luật áp dụng theo từng thời kỳ.
Vì vậy, trước khi khởi kiện, cần rà soát kỹ hồ sơ, xác định đúng người thừa kế, nguồn gốc nhà đất, phần di sản được hưởng và phương án phân chia phù hợp.
Lưu ý: Nội dung trên mang tính chất tham khảo. Phương án khởi kiện cụ thể cần căn cứ vào hồ sơ, nguồn gốc nhà đất và tình trạng pháp lý của từng vụ việc.
